Etkinlik sözleşmelerinde teminat ve maksimum kayıp

Etkinlik sözleşmelerinde teminat yapısı
Etkinlik sözleşmelerinde teminat tek yönlü işler. İşlem gerçekleştiği anda her iki taraf da tam uzlaşı değerini yatırır. Altmış sentten alım yapan taraf altmış sent öderken, satıcı taraf kalan kırk senti yatırır. Nihayetinde ödenecek olan bir dolarlık tutarın tamamı, piyasa sonuçlanana kadar takas merkezinde tutulur. Daha sonra taraflardan herhangi birinden ek ödeme talep edilemez ve taraflardan hiçbiri yatırdığı tutardan fazlasını kaybetmez.

Tam etkinlik sözleşmesi teminatının gerçek anlamı

Etkinlik sözleşmesi ikili bir haktır. Belirtilen sonuç gerçekleştiğinde 1,00 dolar, gerçekleşmediğinde ise 0,00 dolar üzerinden uzlaşır; uzlaşma mekanizmasının işleyişi etkinlik sözleşmeleri nasıl uzlaşır bölümünde açıklanmıştır. Tam teminat, takas merkezinin sözleşme süresi boyunca bu 1,00 doların tamamını, işlem fiyatı oranında iki taraf arasında paylaştırarak elinde tutması anlamına gelir. Aşağıdaki panel, beş sentten doksan beş sente kadar olan fiyat aralığını incelemekte ve her aşamadaki paylaşımı göstermektedir.

SELECT
    price_cents,
    toDecimal64(round(price_cents / 100, 2), 2)             AS buyer_pays_usd,
    toDecimal64(round((100 - price_cents) / 100, 2), 2)     AS seller_posts_usd,
    toDecimal64(round(price_cents / 100
                    + (100 - price_cents) / 100, 2), 2)     AS total_locked_usd
FROM
(
    SELECT arrayJoin(range(5, 100, 5)) AS price_cents
)
ORDER BY price_cents

5 sentte alıcı 0.05 dolar, satıcı ise 0.95 dolar yatırır. 95 sentte roller değişir. 19 satırın tamamında üçüncü sütun hiç değişmez: en ucuz fiyatta 1 dolar, en pahalı fiyatta ise 1 dolar. Bu sabit çizgi, tüm mekanizmanın temelidir. Ödeme, etkinlik gerçekleşmeden önce finanse edilir ve uzlaşma, bir tahsilat sorunu olmaktan çıkıp muhasebesel bir kayıt işlemine dönüşür. Aynı piyasanın evet ve hayır taraflarının aritmetik olarak birbirine bağlı olmasının nedeni de budur; bu durum evet ve hayır tarafı arbitrajı konusunun temelini oluşturur.

Maksimum zararınız yatırdığınız nakit tutardır

Piyasaya göre değerlenen (mark-to-market) pozisyonlar, değişken teminat (variation margin) taşır; bu, bir pozisyonun değerindeki değişimi karşılamak üzere her seansta hesaplar arasında hareket eden nakittir. Teminat tamamlama çağrısının (margin call) arkasındaki mekanizma budur. Bir olay sözleşmesinde (event contract) böyle bir aşama yoktur, çünkü tam ödeme başlangıçta tahsil edilmiştir ve tahsil edilecek başka bir tutar kalmamıştır. Altmış sentten alım yapan bir yatırımcının sözleşme başına maksimum zararı altmış senttir. Aynı fiyattan satış yapan tarafın maksimum zararı ise kırk senttir. Bunlar, yukarıdaki teminat sütunlarında yer alan rakamlarla aynıdır ve bir volatilite modelinden tahmin edilmek yerine işlem öncesinde bilinir.

Çıplak opsiyon satışının farkı

Bir opsiyonu, arkasında hisseler veya dengeleyici bir sözleşme olmaksızın çıplak satmak, tam tersi bir düzenlemedir. Satıcı, peşin olarak bir prim tahsil eder ve toplam maruz kalınan risk tutarı yerine, bir formülle belirlenen teminatı yatırır. Çıplak call opsiyonunda, dayanak varlığın fiyatının bir tavanı bulunmadığından, zararın matematiksel bir üst sınırı yoktur. Çıplak put opsiyonunda ise en kötü senaryo, kullanım fiyatının sıfıra inmesidir. Her iki durumda da teminat gereksinimi, her seansta güncel piyasa değeri ve dayanak varlık fiyatına göre yeniden hesaplanır. Aşağıdaki panel, Mayıs ve Haziran iki bin yirmi altı dönemlerinde, vadeye yirmi ila kırk beş gün kalan, kullanım fiyatına yakın SPY put opsiyonlarından seans başına bir ortalama örneklemektedir.

SELECT
    toString(date)                                            AS session_date,
    formatDateTime(date, '%b %e')                             AS session_label,
    toDecimal64(round(avg(toFloat64(option_close)), 2), 2)    AS atm_put_mark,
    round(100 * avg(implied_volatility), 1)                   AS atm_iv_pct
FROM global_markets.options_greeks
WHERE underlying_symbol = 'SPY'
  AND lower(option_type) IN ('put', 'p')
  AND date >= '2026-05-01'
  AND date <  '2026-07-01'
  AND iv_converged = 1
  AND volume > 0
  AND days_to_expiry BETWEEN 20 AND 45
  AND underlying_close > 0
  AND abs(toFloat64(strike_price) / toFloat64(underlying_close) - 1) < 0.02
GROUP BY date
ORDER BY date

Pencere 41 seansı kapsamaktadır. May 1 tarihinde örneklenen put opsiyonları ortalama 10.75 dolar seviyesinde gerçekleşmiş olup, dayanak varlığın beklenen gelecekteki hareketini yıllık yüzde olarak ifade eden ortalama zımni volatilite 14% olarak ölçülmüştür. Jun 30 tarihinde aynı ölçüm 10.87 dolar ve 13.7% olarak kaydedilmiştir. Aradaki her seans kendi sayı çiftini taşımaktadır. Çıplak satıcının teminat gereksinimi, bu değişken girdiye göre yeniden hesaplanır; bu da gereken nakit tutarını sabit bir rakamdan ziyade bir aralık haline getirir. Formüller çıplak opsiyon satışı için teminat bölümünde yer almaktadır.

Vadeli işlem sözleşmelerinin konumu

Vadeli işlem teminatı üçüncü bir düzenlemedir. Başlangıç teminatı, sözleşmenin nominal değerinin bir kısmını oluşturur; kaldıraç etkisi buradan kaynaklanır ve pozisyon her seans sonunda nakit olarak uzlaşmaya tabi tutulur. Aleyhte bir fiyat hareketi, ilgili günün sonunda hesaptan düşülür ve bakiye sürdürme teminatı seviyesinin altına indiğinde aracı kurum teminat tamamlama çağrısı (margin call) yapar. Karşılanmayan bir çağrı, pozisyonun tasfiyesiyle sonuçlanır. Vadeli işlem teminatı nasıl çalışır bölümü tüm süreci detaylandırmaktadır. Tam teminat kullanımı, bu sürecin her iki tarafını da ortadan kaldırır: Başlangıçta kaldıraç kullanılmaz, dolayısıyla teminat tamamlama çağrısı da oluşmaz.

Teminat başına günlük getiri

İşlemi açık bir şekilde ifade etmek gerekir. Sınırlı ve bilinen bir zarar, yüzde yüz sermaye blokajı ve sıfır kaldıraç karşılığında kabul edilir. Altmış sente alınan bir sözleşme, ister bir hafta ister sekiz ay sürsün, sonuçlanana kadar altmış senti bağlar. Sözleşme başına getiri, bu koşullar altında anlamlı bir veri sunmaz. Yatırılan teminat üzerinden elde edilen getiri ve bu rakamın elde tutulan gün sayısına bölünmesi, bir sözleşmeyi diğeriyle kıyaslamayı sağlayan temel ölçüttür.

SELECT
    price_cents,
    round(100 * (100 - price_cents) / price_cents, 1) AS buyer_return_on_collateral_pct,
    round(100 * price_cents / (100 - price_cents), 1) AS seller_return_on_collateral_pct,
    price_cents                                       AS breakeven_probability_pct
FROM
(
    SELECT arrayJoin(range(20, 85, 5)) AS price_cents
)
ORDER BY price_cents

20 sent seviyesinde, tarafı lehine sonuçlanan bir alıcı, yatırılan teminat üzerinden 400% kazanırken, aynı fiyattan işlem yapan satıcı için bu oran 25% seviyesindedir. 80 sent seviyesinde ise roller değişir: Alıcı için 25%, satıcı için 400% getiri oluşur. Ucuz sözleşmeler yüksek katlar kazandırır ancak alıcının lehine sonuçlanma ihtimalleri düşüktür. Pahalı sözleşmeler düşük katlar kazandırır ancak sonuçlanma ihtimalleri yüksektir. Son sütun belirleyici noktadır. Bir dolar değerindeki hak için altmış sent ödenmesi durumunda, sonucun gerçekleşme ihtimali yüzde altmış ise beklenen değer sıfırdır; dolayısıyla fiyat, başabaş olasılığını temsil eder. Satıcının hesaplaması da aynı noktaya ulaşır; kırk sentlik riske karşı altmış sent tahsil edilir. Bu özdeşlik, olasılık olarak etkinlik sözleşmesi fiyatları konusunun temelini oluşturur.

Elde tutma süresi temel ölçüttür

Aynı fiyattaki iki sözleşme, biri bir haftada diğeri bir yılda sonuçlanıyorsa aynı işlem değildir. Aşağıdaki panel fiyatı altmış sentte sabitler ve yalnızca teminatın kilitli kaldığı süreyi değiştirir.

SELECT
    concat(toString(days_held), ' days')                          AS holding_period,
    round(100 * (100 - 60) / 60, 1)                               AS return_on_collateral_pct,
    round(100 * ((100 - 60) / 60) * (365 / days_held), 1)         AS simple_annualised_pct
FROM
(
    SELECT arrayJoin([7, 14, 30, 60, 90, 180, 365]) AS days_held
)
ORDER BY days_held

Fiyat hiç değişmediği için teminat getirisi her satırda 66.7% seviyesinde sabittir. Yıllıklandırılmış sütun, 7 days seviyesindeki 3476.2% değerinden, iki sütunun kesiştiği 365 days seviyesindeki 66.7% değerine düşer. 30 days boyunca elde tutulduğunda, 811.1% olarak gerçekleşir. Bunları tahmin veya ortalama olarak değil, tek bir sonucun aritmetiği olarak okuyun: Aynı sözleşme, aksi yönde sonuçlandığında altmış sentin tamamını kaybettirir. Bu sütunun işlevi, kısa vadeli bir sözleşme ile uzun vadeli bir sözleşmeyi, bir tahvil getirisinin yaptığı gibi aynı ölçekte karşılaştırmaktır.

Yatırılan teminat üzerinden faiz getirisi

Bloke edilen teminat, sözleşme süresi boyunca atıl nakit niteliğindedir ve bazı platformlar bu tutar üzerinden faiz ödemesi yapar. Faiz ödemesi yapılan durumlarda bu getiri, dipnot değil, toplam getirinin gerçek bir parçasıdır. Referans noktası, Hazine eğrisinin kısa ucu yani çok kısa vadeli nakit piyasa faizidir.

SELECT
    toString(toStartOfMonth(date))                  AS month,
    formatDateTime(toStartOfMonth(date), '%b %Y')   AS month_label,
    round(avg(yield_1_month), 2)                    AS yield_1_month_pct,
    round(avg(yield_3_month), 2)                    AS yield_3_month_pct
FROM global_markets.treasury_yields
WHERE date >= addMonths(toStartOfMonth(today()), -17)
  AND yield_1_month > 0
  AND yield_3_month > 0
GROUP BY toStartOfMonth(date)
ORDER BY toStartOfMonth(date)

Aug 2026 döneminde üç aylık bono ortalama 3.89% getiri sağlarken, bir aylık noktada bu oran 3.79% seviyesindeydi. İncelenen dönemlerin en eskisi olan Mar 2025 ise ortalama 4.34% getiri sundu. Birkaç hafta tutulan bir sözleşme için bu düzeyde bir getiri, yuvarlama hatasından ibarettir. Ancak bir yıla yakın süre elde tutulan bir sözleşmede bu oran, sonucun gözle görülür bir payını oluşturur; yatırılan teminata faiz ödemeyen bir platform, bu getiriyi yatırımcı yerine kendi hanesine yazar.

SSS

Event contract'lerinde margin call olur mu?

Hayır. İşlem gerçekleştiği anda her iki taraf da tam uzlaşı değerini yatırır; bu durum, toplanacak bir değişken teminat veya yapılacak bir çağrı bırakmaz. Taraflardan herhangi birinin kaybedebileceği maksimum tutar, halihazırda yatırılmış olan miktardır.

Bir event contract'indeki maksimum zarar nedir?

Alıcı için bu, sözleşme başına ödenen fiyattır. Satıcı için ise uzlaşı değerinden alınan fiyatın çıkarılmasıyla elde edilen tutardır. Otuz beş sentlik bir sözleşmede alıcı otuz beş sent, satıcı ise altmış beş sent risk alır; her iki rakam da işlem anında sabitlenir.

Event contract'leri kaldıraçlı mıdır?

Hayır. Her sözleşme, işlem anında maksimum ödeme tutarı kadar fonlanır; dolayısıyla pozisyon, arkasındaki nakit miktarını asla aşamaz. Sınırlandırılmış zararın bedeli budur: sermaye, sözleşme sonuçlanana kadar atıl kalır.

Bir event contract getirisini diğer işlemlerle nasıl kıyaslarım?

Kârı yatırılan teminata, ardından teminatın bağlı kaldığı gün sayısına bölün. Sözleşme başına getiri, doksan sentlik bir sözleşmenin on sentlik bir sözleşmeye göre dokuz kat daha fazla nakdi bağladığı gerçeğini gizler.

Fiyat bana başa baş olasılığını söyler mi?

Evet. Bir dolar üzerinden P fiyatında, sonucun gerçekleşme olasılığı P olduğunda her iki tarafın beklenen değeri sıfırdır. Bu seviyenin üzerinde alıcı, altında ise satıcı avantajlıdır.

Buradaki her panel, kendisini oluşturan SQL ile birlikte sunulur; böylece hem aritmetik hem de kaynak şeffaftır. Kendi fiyatınız ve elde tutma süreniz üzerinden teminat merdivenini yeniden oluşturmak için Strasmore terminalinde yalın bir dille talepte bulunun.