Temettüsüz İşlem Tarihi: BIST ve ABD Karşılaştırması

Temettüsüz işlem tarihi, bir payın yaklaşan kâr payını taşımadan işlem gördüğü ilk seanstır. O sabah payı satın alan yatırımcı, o dönemin temettüsünü almaz. Aynı tarihin ABD tarafındaki adı ex-dividend date, kayıt tarihinin adı record date, ödeme tarihinin adı payment date olur. Üç tarih her iki pazarda da vardır. Değişen tek şey, hangi güne kadar alım yaptığınızda hak sahibi listesine girdiğinizi belirleyen takas süresidir.

Temettüsüz işlem tarihi, kayıt tarihi ve ödeme tarihi nedir

Bir KAP bildirimini ya da bir ABD şirketinin temettü duyurusunu açtığınızda karşınıza dört tarih çıkar.

• İlan tarihi (declaration date). Yönetim kurulu kararının duyurulduğu gün. BIST tarafında bu duyuru KAP üzerinden yayımlanır.
• Temettüsüz işlem tarihi (ex-dividend date). Payın kâr payı hakkı olmadan işlem gördüğü ilk seans.
• Kayıt tarihi (record date). Şirketin hak sahibi listesini dondurduğu gün. BIST tarafında bu liste MKK kayıtlarından çıkar, ABD tarafında şirketin transfer acentesinin defterinden.
• Ödeme tarihi (payment date). Nakdin hesaplara geçtiği gün.

Sıralama her iki pazarda da aynıdır: önce ilan, sonra temettüsüz işlem tarihi, sonra kayıt tarihi, en sonda ödeme. Tanımı daha yavaş anlatan bir başlangıç için temettüsüz işlem tarihinin tanımı ve iki tarihi ayıran ayrıntı için kayıt tarihi ile temettüsüz işlem tarihi arasındaki fark yazılarına bakabilirsiniz.

Aşağıdaki panel, büyük ABD ödeyicilerinde bu takvimin gerçek günlerle nasıl dizildiğini gösteriyor.

WITH ['Oca','Şub','Mar','Nis','May','Haz','Tem','Ağu','Eyl','Eki','Kas','Ara'] AS ay
SELECT
    ticker,
    concat(toString(toDayOfMonth(ex_dividend_date)), ' ',
           arrayElement(ay, toMonth(ex_dividend_date)))              AS temettusuz_islem_gunu,
    concat(toString(toDayOfMonth(any(record_date))), ' ',
           arrayElement(ay, toMonth(any(record_date))))              AS kayit_gunu,
    concat(toString(toDayOfMonth(any(pay_date))), ' ',
           arrayElement(ay, toMonth(any(pay_date))))                 AS odeme_gunu,
    round(any(toFloat64(cash_amount)), 4)                            AS temettu_usd,
    dateDiff('day', ex_dividend_date, any(record_date))              AS ex_kayit_gun_delta,
    dateDiff('day', ex_dividend_date, any(pay_date))                 AS ex_odeme_gun_delta
FROM global_markets.stocks_dividends
WHERE ticker IN ('AAPL','MSFT','KO','JNJ','PG','XOM','HD','PEP')
  AND currency = 'USD'
  AND cash_amount > 0
  AND ex_dividend_date >= today() - 45
  AND ex_dividend_date <= today() + 75
GROUP BY ticker, ex_dividend_date
ORDER BY ex_dividend_date, ticker

Panelde 8 temettü olayı var. En erken tarihli satır AAPL: temettüsüz işlem günü 10 Ağu, kayıt günü 10 Ağu, ödeme günü 13 Ağu, pay başına 0.27 dolar. Temettüsüz işlem günü ile kayıt günü arasındaki fark bu satırda 0 gün. Ödeme ise 3 gün sonrasına düşüyor. Hakkın doğduğu gün ile nakdin geldiği gün arasındaki bu bekleme ABD ödeyicilerinde olağandır ve bildirimde ayrıca yazar.

Son alım günü: BIST'te T+2, ABD'de T+1

Bir alım emri eşleştiğinde payın mülkiyeti aynı saniyede el değiştirmez. Mülkiyet takas günü geçer. ABD pay piyasaları 28 Mayıs 2024'ten bu yana T+1 takasla çalışıyor: işlem günü artı bir iş günü. Borsa İstanbul pay piyasasında takas T+2, yani işlem günü artı iki iş günü. Takasın mekaniğini adım adım anlatan yazımız T+1 takas nasıl işler başlığında duruyor.

Kayıt tarihinde listede görünmek için takasın tamamlanmış olması gerekir. Buradan iki ayrı geri sayım çıkar. T+2 düzeninde kayıt tarihinden iki iş günü geri gidersiniz, T+1 düzeninde bir iş günü. Temettüsüz işlem tarihi de bu aritmetiğe göre yerleşir: T+2 pazarında kayıt tarihinden bir iş günü öncesine, T+1 pazarında kayıt tarihiyle aynı güne.

ABD tarafındaki bu kayma veride doğrudan görünür. Aşağıdaki panel, 2019'dan bugüne tüm ABD nakit temettü olaylarında iki tarih arasındaki mesafeyi yıl yıl ölçüyor.

SELECT
    toString(toYear(ex_dividend_date))                                AS year,
    round(avg(dateDiff('day', ex_dividend_date, record_date)), 2)     AS ex_kayit_gun_delta,
    round(100 * countIf(record_date = ex_dividend_date) / count(), 1) AS ayni_gun_pct
FROM global_markets.stocks_dividends
WHERE ex_dividend_date >= '2019-01-01'
  AND ex_dividend_date <= today()
  AND record_date >= '2019-01-01'
  AND currency = 'USD'
  AND cash_amount > 0
  AND ticker NOT IN ('SPCX')
GROUP BY year
ORDER BY year

2019 yılında iki tarih arasındaki ortalama mesafe 1.5 takvim günüydü ve olayların yalnızca yüzde 0 kadarında ikisi aynı güne düşüyordu. 2026 yılında aynı oran yüzde 99, ortalama mesafe 0 gün. Grafikteki kırılma 2024 ortasındaki takas değişikliğiyle aynı döneme denk geliyor. BIST tarafında böyle bir kırılma yok, takas hâlâ T+2 işliyor.

BIST örneği: araya bir tatil ve bir hafta sonu girdiğinde

Diyelim ki bir KAP bildirimi temettüsüz işlem tarihini 30 Ekim 2026 Cuma olarak veriyor. Takvim şöyle yürür.

1. 28 Ekim Çarşamba: payın kâr payı hakkıyla işlem gördüğü son seans. Bu tarihin öğleden sonrası resmî tatildir, yani seans yarım gündür ve emrin o kısa pencerede gerçekleşmesi gerekir.
2. 29 Ekim Perşembe: Cumhuriyet Bayramı, borsa kapalı, iş günü sayılmaz.
3. 30 Ekim Cuma: temettüsüz işlem tarihi. Bu sabahki alım, bu dönemin kâr payını taşımaz.
4. 31 Ekim Cumartesi ve 1 Kasım Pazar: hafta sonu.
5. 2 Kasım Pazartesi: 28 Ekim'deki alımın T+2 takası bu gün tamamlanır ve kayıt tarihi bu güne düşer.

Son alım günü ile kayıt tarihi arasında iki iş günü var, ama takvimde beş gün var. İş günü saymayı takvim günü saymaya çevirdiğiniz anda tatil ve hafta sonu sizi bir seans geriye atar.

ABD örneği: aynı takvim, bir iş günü kısa

Portföyün ABD ayağında geri sayım bir iş günü kısalır. Bir ödeyicinin ex-dividend date'i 9 Kasım 2026 Pazartesi olsun.

1. 6 Kasım Cuma: kâr payı hakkıyla işlem gören son seans, yani son alım günü.
2. 7 ve 8 Kasım: hafta sonu.
3. 9 Kasım Pazartesi: hem ex-dividend date hem record date. Cuma günkü alımın T+1 takası bu gün tamamlanır ve isim deftere bu gün yazılır.
4. Ödeme tarihi genelde birkaç hafta sonradır. Yukarıdaki panelde bu aralığı gün olarak görüyorsunuz.

ABD tatilleri de aynı şekilde araya girer. 2026'da Şükran Günü 26 Kasım Perşembe'ye denk gelir ve ertesi gün yarım seanstır. Ex tarihi 27 Kasım Cuma olan bir ödeyicide son alım günü 25 Kasım Çarşamba olur.

Ekranda işinize yarayan sadeleştirilmiş kural şudur: iki pazarda da kâr payı taşıyan son işlem günü, temettüsüz işlem tarihinden bir önceki seanstır. Fark, kayıt tarihinden geri saydığınızda ortaya çıkar. Şirket duyuruları ve bildirimler çoğu zaman kayıt tarihini öne çıkarır, oradan geri sayarken BIST'te iki iş günü, ABD'de bir iş günü gerekir.

O sabah ekranda gördüğünüz fiyat

Temettüsüz işlem tarihinin sabahında pay, kâr payı kadar aşağıdan kote edilir. Borsa İstanbul'da bu düzeltme kuralla yapılır: referans fiyat brüt temettü kadar aşağı çekilir ve seans oradan başlar. ABD'de borsa bekleyen limit emirlerini temettü kadar aşağı kaydırır ve önceki kapanışı düzeltilmiş kapanış olarak gösterir, açılış fiyatının kendisi ilk eşleşmeyle oluşur. İkisi de bir değer kaybı değil, aritmetiktir: aynı yatırımcı artık payın yanında bir kâr payı alacağı taşır. Bu düzeltmenin mekaniğini temettüsüz işlem tarihinde hissenin neden daha düşük kote edildiği yazısında ayrıntılı ölçtük.

Düzeltmenin büyüklüğünü merak ediyorsanız, ölçüsü basittir: ilan edilen temettünün bir önceki kapanışa oranı.

WITH
gunluk AS (
    SELECT
        ticker,
        date,
        toFloat64(any(open))  AS acilis,
        toFloat64(any(close)) AS kapanis
    FROM global_markets.stocks_daily_aggs
    WHERE ticker IN ('AAPL','MSFT','KO','JNJ','PG','XOM','HD','PEP')
      AND date >= '2021-01-01'
    GROUP BY ticker, date
),
onceki AS (
    SELECT
        ticker,
        date,
        acilis,
        lagInFrame(kapanis) OVER (PARTITION BY ticker ORDER BY date
                                  ROWS BETWEEN 1 PRECEDING AND CURRENT ROW) AS onceki_kapanis
    FROM gunluk
),
temettuler AS (
    SELECT
        ticker,
        ex_dividend_date,
        max(toFloat64(cash_amount)) AS tutar
    FROM global_markets.stocks_dividends
    WHERE ticker IN ('AAPL','MSFT','KO','JNJ','PG','XOM','HD','PEP')
      AND currency = 'USD'
      AND cash_amount > 0
      AND ex_dividend_date >= '2021-01-01'
    GROUP BY ticker, ex_dividend_date
)
SELECT
    o.ticker                                               AS ticker,
    count()                                                AS olay_sayisi,
    round(avg(t.tutar / o.onceki_kapanis * 100), 3)        AS temettu_orani_pct,
    round(avg((o.acilis / o.onceki_kapanis - 1) * 100), 3) AS acilis_degisim_pct
FROM onceki AS o
INNER JOIN temettuler AS t ON t.ticker = o.ticker AND t.ex_dividend_date = o.date
WHERE o.onceki_kapanis > 0
GROUP BY o.ticker
HAVING count() >= 4
ORDER BY temettu_orani_pct DESC

Panelde 8 isim var. Listenin başındaki XOM için çeyreklik temettü, bir önceki kapanışın yüzde 0.958 kadarına denk geliyor ve bu ölçüm 23 ayrı temettüsüz işlem gününün ortalaması. Aynı sabahların ortalama açılış değişimi yüzde -0.843. Listenin diğer ucunda AAPL için oran yüzde 0.129 ile kalıyor. Büyük ödeyicilerde düzeltme, günlük dalgalanmanın altında bir büyüklüktür ve grafikteki iki seri bu yüzden birbirine yakın seyreder. Açılış değişimi, temettü düzeltmesiyle birlikte o sabah oluşan diğer tüm fiyatlamayı da içinde taşır.

Tek bir ismin zaman içindeki izini görmek anlatmaktan daha iyi öğretir.

WITH
gunluk AS (
    SELECT
        date,
        toFloat64(any(open))  AS acilis,
        toFloat64(any(close)) AS kapanis
    FROM global_markets.stocks_daily_aggs
    WHERE ticker = 'KO'
      AND date >= '2021-01-01'
    GROUP BY date
),
onceki AS (
    SELECT
        date,
        acilis,
        lagInFrame(kapanis) OVER (ORDER BY date
                                  ROWS BETWEEN 1 PRECEDING AND CURRENT ROW) AS onceki_kapanis
    FROM gunluk
),
temettuler AS (
    SELECT
        ex_dividend_date,
        max(toFloat64(cash_amount)) AS tutar
    FROM global_markets.stocks_dividends
    WHERE ticker = 'KO'
      AND currency = 'USD'
      AND cash_amount > 0
      AND ex_dividend_date >= '2021-01-01'
    GROUP BY ex_dividend_date
)
SELECT
    toString(o.date)                                   AS ex_date,
    concat(toString(toDayOfMonth(o.date)), ' ',
           arrayElement(['Oca','Şub','Mar','Nis','May','Haz','Tem','Ağu','Eyl','Eki','Kas','Ara'],
                        toMonth(o.date)), ' ',
           toString(toYear(o.date)))                   AS ex_gunu,
    round(t.tutar / o.onceki_kapanis * 100, 3)         AS temettu_orani_pct,
    round((o.acilis / o.onceki_kapanis - 1) * 100, 3)  AS acilis_degisim_pct
FROM onceki AS o
INNER JOIN temettuler AS t ON t.ex_dividend_date = o.date
WHERE o.onceki_kapanis > 0
ORDER BY o.date

12 Mar 2021 ile 15 Eyl 2026 arasında 23 temettüsüz işlem günü var. Turuncu çizgi, yani temettü oranı, neredeyse düz gider: şirket oranı değil tutarı ilan eder ve tutar yılda bir kez artar. Açılış değişimi ise her çeyrekte farklı bir yerde durur. Son satırda temettü oranı yüzde 0.593, aynı sabahın açılış değişimi yüzde -0.918 olarak ölçüldü. İki serinin ayrışması, o sabah piyasada temettü dışında olup biten her şeyin ölçüsüdür.

FAQ

Temettüsüz işlem tarihi ne demek?

Payın kâr payı hakkı olmadan işlem gördüğü ilk seans demektir. O gün ve sonrasında alınan paylar o dönemin temettüsünü taşımaz. ABD duyurularında aynı tarih ex-dividend date adıyla geçer.

Temettü hakkı için hisseyi en geç hangi gün almış olmak gerekir?

Her iki pazarda da kâr payı taşıyan son işlem günü, temettüsüz işlem tarihinden bir önceki seanstır. Kayıt tarihinden geri sayıyorsanız hesap değişir: BIST'te T+2 takas nedeniyle iki iş günü, ABD paylarında T+1 takas ile bir iş günü geriye gitmek gerekir.

Temettüsüz işlem tarihinde hisseyi satarsam kâr payını alır mıyım?

Evet. Hak, temettüsüz işlem tarihinden önceki seansın sonunda yerleşir. O gün ya da sonrasında yapılan satış, doğmuş olan kâr payı alacağını ortadan kaldırmaz. Nakit yine ödeme tarihinde hesaba geçer.

Kayıt tarihi ile ödeme tarihi arasında neden bekleme var?

Şirket, listeyi kayıt tarihinde dondurduktan sonra ödeme dosyasını hazırlar ve nakit saklama zinciri üzerinden aracı kuruma, oradan yatırımcı hesabına iner. Yukarıdaki takvim panelinde bu aralığı gün sayısı olarak görebilirsiniz. Türkiye'den ABD paylarını tutan bir hesapta nakit, aracı kurumun kendi işlem süresi kadar daha geç görünebilir.

Her panelin altında sorgunun tamamı açılır, okumak için kod bilmeniz gerekmez. Kendi takip ettiğiniz isimlerin temettü takvimini aynı şekilde Strasmore terminalinde sorabilirsiniz.