Kodi ya Gawio la Marekani kwa Wakenya: 30%

Kodi ya gawio la Marekani ni asilimia 30 kwa mkazi wa Kenya, na hukatwa chanzoni kabla pesa haijaingia kwenye akaunti yako ya broker. Kenya haina mkataba wa kodi na Marekani (tax treaty), hivyo kiwango kinachotumika ni cha kisheria kamili, siyo asilimia 15 wanayopata wawekezaji wa nchi zenye mkataba. Fomu ya W-8BEN unayosaini kwa broker inathibitisha tu kwamba wewe si mlipakodi wa Marekani. Haipunguzi kiwango hicho.

Gawio linakatwa wapi kabla halijakufikia

Njia ya malipo ina hatua chache. Kampuni ya Marekani hulipa gawio kwa wakala wake wa malipo. Wakala hupitisha pesa kwa custodian anayeshikilia hisa kwa niaba ya broker wako wa nje. Hapo ndipo zuio (withholding tax) linakatwa, kwa kiwango kinachoendana na nchi uliyoitaja kwenye W-8BEN. Kilichosalia ndicho kinachoonekana kwenye taarifa yako, mara nyingi siku moja au mbili baada ya tarehe ya malipo.

Hesabu yenyewe ni ya moja kwa moja. Ukiwa na hisa 100 za kampuni inayotangaza dola 0.50 kwa hisa, jumla ghafi ni dola 50. Zuio la asilimia 30 huchukua dola 15, na unabaki na dola 35. Hakuna fomu wala ombi linalobadilisha hesabu hiyo kwa mkazi wa Kenya au wa Tanzania, kwa kuwa nchi hizo hazina mkataba wa kodi na Marekani.

Kodi ya gawio la Marekani ni asilimia ngapi kwa Mkenya?

Kiwango cha kisheria cha Marekani kwa gawio linalolipwa kwa mtu asiye mkazi wa Marekani ni asilimia 30. Mikataba ya kodi baina ya Marekani na nchi nyingine hushusha kiwango hicho, mara nyingi hadi asilimia 15. Uingereza na Afrika Kusini ni mifano ya nchi zilizo kwenye orodha hiyo. Kenya haimo, na wala majirani zake wa Afrika Mashariki hawamo. Hesabu yako ya gawio huanza na asilimia 70 ya kila senti iliyotangazwa. Kwa msomaji aliye nje ya ukanda huu, ramani ya viwango vya nchi zenye mkataba iko kwenye kodi ya zuio kwa wawekezaji wasio wa Marekani.

W-8BEN ina kazi moja kuu: kumwambia broker kwamba wewe si mlipakodi wa Marekani, na kutaja nchi unayoishi. Ikiwa nchi hiyo ina mkataba, fomu hiyo ndiyo inayofungua kiwango cha mkataba. Ikiwa haina, fomu hiyo inathibitisha tu hali yako na zuio linabaki asilimia 30. Fomu huisha muda mwishoni mwa mwaka wa tatu baada ya mwaka uliosaini, na broker hukuomba uisasishe. Bila W-8BEN halali, broker anaweza kukuchukulia kama mtu asiye na namba ya kodi ya Marekani na kukata backup withholding ya asilimia 24 kwenye malipo mengine pia, ikiwemo mapato ya mauzo ya hisa. Hiyo ni gharama ya ziada inayoepukika kwa kusasisha fomu kwa wakati.

Hesabu halisi: DPS ghafi, zuio, na DPS safi

Jopo lifuatalo linachukua gawio lote lililotangazwa katika miezi 12 iliyopita kwa majina matatu yanayoshikiliwa sana na wawekezaji wa Nairobi na Dar es Salaam, kisha linaonyesha safu tatu kando kwa kando: kiasi ghafi kwa hisa, zuio la asilimia 30, na kinachobaki.

SELECT
    ticker,
    count()                   AS malipo_12m,
    round(sum(dps), 4)        AS ghafi_usd,
    round(sum(dps) * 0.30, 4) AS zuio_usd,
    round(sum(dps) * 0.70, 4) AS safi_usd
FROM
(
    SELECT
        ticker,
        id,
        any(toFloat64(cash_amount)) AS dps
    FROM global_markets.stocks_dividends
    WHERE ticker IN ('KO', 'JNJ', 'MSFT')
      AND ex_dividend_date >= today() - 365
      AND ex_dividend_date <  today()
    GROUP BY ticker, id
)
GROUP BY ticker
ORDER BY ghafi_usd DESC

Jina lenye gawio kubwa zaidi kwa hisa katika kipindi hiki ni JNJ: dola 5.28 kwa hisa, kupitia malipo 4. Zuio linachukua dola 1.584 kati ya hizo, na kinachofika kwenye akaunti yako ni dola 3.696 kwa hisa. Kwa nafasi ya hisa 100, hiyo ni tofauti unayoweza kuipima kwenye taarifa yako ya broker. Chini ya jedwali, KO inaonyesha dola 2.1 ghafi kwa hisa na dola 1.47 safi. Asilimia inayokatwa ni ileile kwa majina yote: haitegemei ukubwa wa kampuni wala ukubwa wa nafasi yako.

Historia ya malipo: MSFT robo kwa robo

Gawio la Marekani hulipwa mara nne kwa mwaka kwa kampuni nyingi kubwa. Jopo hili linafuatilia kila malipo ya MSFT kwa takribani miaka mitatu, likionyesha kiasi kilichotangazwa na kiasi kinachobaki baada ya zuio.

SELECT
    ex_dividend_date                              AS ex_date,
    formatDateTime(ex_dividend_date, '%b %e, %Y') AS ex_date_label,
    round(any(toFloat64(cash_amount)), 4)         AS ghafi_usd,
    round(any(toFloat64(cash_amount)) * 0.70, 4)  AS safi_usd
FROM global_markets.stocks_dividends
WHERE ticker = 'MSFT'
  AND ex_dividend_date >= today() - 1100
  AND ex_dividend_date <  today()
GROUP BY ex_dividend_date, id
ORDER BY ex_dividend_date

Jopo lina malipo 12. La kwanza, la Nov 15, 2023, lilikuwa dola 0.75 kwa hisa. La mwisho, la Aug 20, 2026, ni dola 0.91 ghafi na dola 0.637 baada ya zuio. Chati inaonyesha umbo linalojulikana kwa kampuni za aina hii: ngazi tambarare kwa robo kadhaa, kisha hatua moja juu mara moja kwa mwaka. Safu ya chini inasafiri sambamba na ya juu, ikiwa chini yake kwa asilimia 30 kila mara. Tabia hiyo ya kupanda kila mwaka ndiyo inayozungumziwa kwenye makampuni yanayoongeza gawio kila mwaka.

Hisa 100 kwa miaka mitano: zuio linalundikana

Kwa malipo moja, dola chache za zuio zinaonekana ndogo. Jopo hili linahesabu nafasi ya hisa 100 za KO kwa miaka mitano, likilundika kila malipo juu ya lililotangulia.

SELECT
    ex_date,
    ex_date_label,
    round(sum(ghafi_100) OVER (ORDER BY ex_date ROWS BETWEEN UNBOUNDED PRECEDING AND CURRENT ROW), 2) AS jumla_ghafi_usd,
    round(sum(zuio_100)  OVER (ORDER BY ex_date ROWS BETWEEN UNBOUNDED PRECEDING AND CURRENT ROW), 2) AS jumla_zuio_usd,
    round(sum(safi_100)  OVER (ORDER BY ex_date ROWS BETWEEN UNBOUNDED PRECEDING AND CURRENT ROW), 2) AS jumla_safi_usd
FROM
(
    SELECT
        ex_dividend_date                          AS ex_date,
        formatDateTime(ex_dividend_date, '%b %Y') AS ex_date_label,
        any(toFloat64(cash_amount)) * 100         AS ghafi_100,
        any(toFloat64(cash_amount)) * 30          AS zuio_100,
        any(toFloat64(cash_amount)) * 70          AS safi_100
    FROM global_markets.stocks_dividends
    WHERE ticker = 'KO'
      AND ex_dividend_date >= today() - 1830
      AND ex_dividend_date <  today()
    GROUP BY ex_dividend_date, id
)
ORDER BY ex_date

Kuanzia Nov 2021 hadi Sep 2026, nafasi ya hisa 100 ilitangaziwa jumla ya dola 959. Zuio lilichukua dola 287.7 ya kiasi hicho, na kilichoingia mkononi ni dola 671.3, kupitia malipo 20. Mistari mitatu inaachana kadri muda unavyosonga, na pengo kati ya ya juu na ya kati ndilo gharama halisi ya kutokuwa na mkataba wa kodi.

Kubadilisha dola kuwa shilingi

Broker wako hukulipa kwa dola. Kubadilisha kuwa shilingi ni hatua ya pili, na hufanyika kwa kiwango cha broker au benki yako siku pesa inapotoka, siyo kwa kiwango cha benki kuu cha siku hiyo. Hatua ni fupi: chukua DPS safi kutoka jopo la juu, zidisha kwa idadi ya hisa unazoshikilia, kisha zidisha kwa kiwango cha ubadilishaji ulichopewa siku ya malipo. Tofauti kati ya kiwango cha soko na kiwango ulichopewa ni spread, na ni gharama ya tatu baada ya zuio na ada ya broker. Hifadhi taarifa ya broker inayoonyesha kiasi ghafi, zuio na tarehe, kwa kuwa hiyo ndiyo nyaraka unayoihitaji wakati wa marejesho ya mwaka.

Yield unayoona dhidi ya yield unayopokea

Yield ya gawio inayotangazwa kwenye tovuti za soko huhesabiwa kwa kiasi ghafi. Kwa mkazi wa Kenya, kiasi kinachoingia mfukoni ni asilimia 70 ya hicho. Jopo hili linahesabu yield kutoka gawio halisi la miezi 12 na bei ya karibuni, kisha linaonyesha toleo la pili baada ya zuio.

WITH
bei AS
(
    SELECT
        ticker,
        argMax(toFloat64(close), date) AS bei_usd
    FROM global_markets.stocks_daily_aggs
    WHERE ticker IN ('KO', 'JNJ', 'MSFT', 'PG', 'CVX')
      AND date >= today() - 20
    GROUP BY ticker
),
gawio AS
(
    SELECT
        ticker,
        sum(dps) AS ttm_usd
    FROM
    (
        SELECT
            ticker,
            id,
            any(toFloat64(cash_amount)) AS dps
        FROM global_markets.stocks_dividends
        WHERE ticker IN ('KO', 'JNJ', 'MSFT', 'PG', 'CVX')
          AND ex_dividend_date >= today() - 365
          AND ex_dividend_date <  today()
        GROUP BY ticker, id
    )
    GROUP BY ticker
)
SELECT
    g.ticker                                     AS ticker,
    round(g.ttm_usd / b.bei_usd * 100, 2)        AS yield_ghafi_pct,
    round(g.ttm_usd * 0.70 / b.bei_usd * 100, 2) AS yield_safi_pct
FROM gawio AS g
INNER JOIN bei AS b ON b.ticker = g.ticker
ORDER BY yield_ghafi_pct DESC

Kati ya majina 5 yaliyopimwa, CVX inaonyesha yield ghafi ya asilimia 3.44. Baada ya zuio, kiwango kinachokufikia ni asilimia 2.41. Mwisho wa jedwali, MSFT inashuka kutoka asilimia 0.72 hadi asilimia 0.5. Ukilinganisha jina la Marekani na hisa ya NSE inayolipa gawio, linganisha nambari safi na nambari safi. Maana kamili ya kipimo hiki iko kwenye yield ya gawio ni nini.

Faida ya mtaji haizuiliwi

Zuio la asilimia 30 linagusa gawio pekee. Ukiuza hisa za Marekani ukiwa mkazi wa Kenya, Marekani kwa kawaida haikati kodi kwenye faida ya mtaji (capital gains) ya mwekezaji asiye mkazi. Ndiyo maana mwekezaji anayeshikilia jina lisilolipa gawio haoni kata yoyote ya Marekani kwenye taarifa yake. Jambo la pili la kiufundi ni kodi ya mirathi ya Marekani: mali zenye asili ya Marekani zinazozidi kiwango kidogo cha msamaha zinaweza kuguswa na kodi hiyo pale mmiliki asiye mkazi anapofariki. Hiyo ni mada ya mtaalamu wa mipango ya mirathi, siyo ya fomu ya broker.

Accumulating dhidi ya distributing

Mifuko ya index (ETF) inakuja katika madaraja mawili. Daraja la distributing hulipa gawio kwa fedha taslimu, na zuio linaonekana wazi kwenye taarifa yako. Daraja la accumulating huweka gawio ndani ya mfuko wenyewe, hivyo huoni malipo yoyote. Zuio bado lipo: linakatwa kwenye ngazi ya mfuko kabla pesa hazijaongezwa kwenye thamani ya kila unit. Kwa daraja la kwanza unaiona gharama; kwa la pili imefichwa ndani ya bei. Mahali mfuko ulipoandikishwa pia hubadilisha hesabu, kwa kuwa mfuko wa Ayalandi unaoshikilia hisa za Marekani hukatwa kwa kiwango cha mkataba wa nchi hiyo. Haya ni maelezo ya muundo, siyo pendekezo la kununua daraja moja badala ya jingine. Ukitaka kupima uimara wa gawio lenyewe kabla ya kodi, angalia usalama wa gawio na mtiririko wa fedha.

Wajibu wako kwa KRA

Mkazi wa Kenya hutozwa kodi kwa mapato yake ya ndani na ya nje. Gawio la Marekani ni mapato ya nje, na sheria inataka litangazwe kwenye marejesho ya mwaka. Namna ya kuhesabu, na iwapo unaweza kudai nafuu yoyote kwa kodi iliyolipwa Marekani, hutegemea hali yako binafsi na sheria ya wakati huo. Ukurasa huu ni wa elimu tu. Kwa jibu linalohusu hali yako, ongea na mtaalamu wa kodi aliyesajiliwa au na KRA moja kwa moja, ukiwa na taarifa za broker zinazoonyesha kiasi ghafi na zuio kwa kila malipo.

FAQ

Je, W-8BEN inapunguza kodi ya gawio kwa mwekezaji wa Kenya?

Hapana. W-8BEN inathibitisha kwamba wewe si mlipakodi wa Marekani na inataja nchi unayoishi. Kiwango cha mkataba hufunguliwa tu kwa nchi zenye mkataba na Marekani, na Kenya haina. Bila fomu hiyo, hata hivyo, broker anaweza kuongeza backup withholding kwenye malipo mengine.

Kodi ya gawio la Marekani ni asilimia ngapi kwa mkazi wa Kenya?

Ni asilimia 30 ya kiasi kilichotangazwa, kinachokatwa chanzoni. Kwa kila dola moja ya gawio, senti 70 zinaingia kwenye akaunti yako.

Je, Marekani hukata kodi kwenye faida ya kuuza hisa?

Kwa mwekezaji asiye mkazi wa Marekani, faida ya mtaji ya hisa kwa kawaida haikatwi kodi na Marekani. Zuio linahusu gawio. Wajibu wa kutangaza faida hiyo nyumbani hubaki kama ulivyo.

Je, ETF ya aina ya accumulating hukwepa zuio la Marekani?

Hapana. Mfuko huo hukatwa kwenye ngazi yake kabla ya gawio kuongezwa kwenye thamani ya unit, hivyo gharama ipo lakini haionekani kama malipo kwenye taarifa yako.

Je, ninatakiwa kutangaza gawio la Marekani kwa KRA?

Mkazi wa Kenya hutozwa kodi kwa mapato ya dunia nzima, na mapato ya nje huingia kwenye marejesho ya mwaka. Kwa maelezo yanayohusu hali yako binafsi, wasiliana na mtaalamu wa kodi aliyesajiliwa au na KRA.

Kila jopo hapa juu lina SQL yake kamili chini yake, fungua lolote ili uone nambari ilivyohesabiwa. Ukitaka historia ya gawio ya jina lingine unalolishikilia, uliza swali hilo kwa lugha ya kawaida kwenye terminal ya Strasmore.