Mifuko ya Index ya Marekani kwa Mwekezaji wa Kenya

Mifuko ya index ya Marekani inapatikana kwa mwekezaji anayeishi Kenya kwa njia moja ya vitendo: ETF iliyoorodheshwa katika soko la Marekani, kwa mfano VOO, SPY, QQQ au SCHD, inayonunuliwa kupitia broker anayepokea wateja wa nje ya Marekani. Mfuko wa index maana yake ni mfuko unaofuata orodha ya makampuni (index) badala ya kuchagua hisa moja moja, na ETF ni namna ya kuufungasha mfuko huo kwenye kitu kinachouzwa sokoni kama hisa ya kawaida. Ukurasa huu unabeba namba zake: gawio la miezi 12 kwa kila hisa, mavuno ya sasa, kiasi kinachobaki baada ya kodi ya Marekani ya asilimia 30, na mapato ya miaka mitano.

Mifuko ya index, ETF, na unit trust ya hapa nyumbani

Maneno matatu yanachanganywa mara kwa mara. Yanamaanisha vitu tofauti kabisa.

• Mfuko wa index ni mkakati wa uwekezaji, si bidhaa moja. Mfuko unashikilia makampuni yaliyomo kwenye orodha fulani, kwa mfano S&P 500 (makampuni makubwa 500 ya Marekani) au Nasdaq-100, kwa uzito uleule wa orodha.
• ETF ni mfuko unaouzwa sokoni siku nzima kwa bei inayobadilika kila dakika, kama hisa. Hii ndiyo aina ambayo akaunti ya kigeni inaweza kununua.
• Mutual fund ya Marekani ni mfuko unaopanga bei mara moja kwa siku baada ya soko kufungwa. Kampuni nyingi za mifuko ya Marekani hazifungui akaunti mpya kwa mkazi asiye Mmarekani, hivyo njia ya kawaida kutoka Nairobi au Dar ni ETF.

Tofauti ya muundo kati ya aina hizi mbili, pamoja na namna bei zinavyopangwa, imeelezwa kwa kina katika mutual funds dhidi ya ETFs.

Unit trust au money market fund uliyoisajili hapa nyumbani chini ya Capital Markets Authority ni kitu cha tatu kabisa. Bidhaa hiyo inashikilia hati fupi za deni na amana kwa shilingi, na malipo yake yanatokana na riba ya soko la fedha la ndani. Mfuko wa index wa Marekani unashikilia umiliki wa makampuni kwa dola. Vyombo hivyo viwili vinapima vitu tofauti, na havilinganishwi kwa mavuno pekee.

Gawio la VOO, SPY, QQQ na SCHD kwa miezi 12

ETF inayoshikilia hisa hukusanya gawio la makampuni yaliyomo, kisha inaligawa kwa wenye hisa, mara nyingi kila robo mwaka. Jedwali lifuatalo linahesabu gawio lote lililolipwa kwa kila hisa katika siku 365 zilizopita, linaligawanya kwa bei ya karibuni, na linaonyesha mgawanyo kati ya sehemu inayozuiliwa na kodi ya Marekani na sehemu inayofika kwa mwekezaji wa Kenya.

WITH bei_hivi_sasa AS
(
    SELECT
        ticker,
        argMax(toFloat64(close), date) AS bei,
        toString(max(date))            AS tarehe_bei
    FROM global_markets.stocks_daily_aggs
    WHERE ticker IN ('VOO', 'SPY', 'QQQ', 'SCHD')
      AND date >= today() - 30
    GROUP BY ticker
),
gawio_miezi_12 AS
(
    SELECT
        ticker,
        sum(kiasi) AS jumla,
        count()    AS malipo
    FROM
    (
        SELECT
            ticker,
            id,
            max(ifNull(nullIf(toFloat64(split_adjusted_cash_amount), 0.), toFloat64(cash_amount))) AS kiasi
        FROM global_markets.stocks_dividends
        WHERE ticker IN ('VOO', 'SPY', 'QQQ', 'SCHD')
          AND ex_dividend_date >  today() - 365
          AND ex_dividend_date <= today()
        GROUP BY ticker, id
    )
    GROUP BY ticker
)
SELECT
    g.ticker                               AS ticker,
    b.tarehe_bei                           AS tarehe_bei,
    round(g.jumla, 4)                      AS gawio_kwa_hisa,
    toUInt8(g.malipo)                      AS malipo_mwaka,
    round(100 * g.jumla / b.bei, 2)        AS mavuno_ghafi_pct,
    round(100 * g.jumla * 0.30 / b.bei, 2) AS kodi_pct,
    round(100 * g.jumla * 0.70 / b.bei, 2) AS mavuno_halisi_pct
FROM gawio_miezi_12 AS g
INNER JOIN bei_hivi_sasa AS b ON b.ticker = g.ticker
ORDER BY mavuno_ghafi_pct DESC

Kati ya minne hii, mfuko wenye mavuno makubwa zaidi ni SCHD. Ulilipa dola 1.0541 kwa kila hisa katika malipo 4 ya mwaka, sawa na mavuno ya 3.16% kwa bei ya 2026-09-24. Kwa akaunti ya Kenya, asilimia 30 ya kiasi hicho inazuiliwa kabla ya kufika, hivyo mavuno yanayoingia kwenye akaunti ni 2.21%. Mwisho wa orodha ni QQQ wenye mavuno ghafi ya 0.42%, yanayoshuka hadi 0.29% baada ya kuzuiliwa.

Tofauti hiyo si ya bahati mbaya. Mfuko unaofuata orodha pana ya makampuni makubwa unashikilia kampuni nyingi zisizolipa gawio lolote, wakati mfuko uliojengwa kwa kuchuja makampuni yanayolipa gawio unashikilia aina nyingine ya kampuni. Ulinganisho wa karibu wa wawili hao umewekwa katika SCHD dhidi ya VOO kwa mavuno ya gawio.

Kodi ya Marekani ya asilimia 30 inachukua kiasi gani

Gawio la kawaida linalotoka kwa kampuni au mfuko wa Marekani kwenda kwa mtu asiye mkazi wa Marekani linazuiliwa kodi ya asilimia 30 kwa sheria ya Marekani. Kiwango hicho hupunguzwa pale nchi mbili zina mkataba wa kodi (tax treaty). Kenya haina mkataba wa kodi ya mapato na Marekani, hivyo akaunti ya mkazi wa Kenya inabaki kwenye kiwango kamili cha asilimia 30. Broker anakusanya fomu W-8BEN inayothibitisha makazi yako ya kikodi, kisha anazuia kodi hiyo chanzoni. Kiasi kinachoingia kwenye akaunti tayari ni cha baada ya kodi. Maelezo mapana ya utaratibu huu kwa wawekezaji wa nje ya Marekani yapo katika kodi ya gawio kwa wawekezaji wasio Wamarekani.

Mambo mawili yanayofuata ni muhimu vilevile. Faida ya bei (capital gains) ya mkazi wa nje anayeuza hisa au ETF ya Marekani kwa kawaida haizuiliwi kodi na Marekani, tofauti na gawio. Na mali za Marekani zinazoshikiliwa moja kwa moja zinaingia kwenye mfumo wa estate tax wa Marekani pale mmiliki asiye mkazi anapofariki, kuanzia thamani ya dola 60,000. Ushuru wowote wa ndani unaotozwa na KRA ni suala tofauti na haupo kwenye namba za ukurasa huu.

Jedwali lifuatalo linaonyesha ukataji huo kwa malipo halisi. Mstari wa juu ni gawio kamili lililotangazwa kwa kila hisa ya SCHD, mstari wa chini ni kinachobaki baada ya asilimia 30 kuzuiliwa.

SELECT
    toString(ex_dividend_date)                    AS ex_date,
    formatDateTime(ex_dividend_date, '%b %e, %Y') AS lebo_tarehe,
    round(kiasi, 4)                               AS gawio_ghafi,
    round(kiasi * 0.70, 4)                        AS baada_ya_kodi
FROM
(
    SELECT
        ex_dividend_date,
        sum(kiasi) AS kiasi
    FROM
    (
        SELECT
            ex_dividend_date,
            id,
            max(ifNull(nullIf(toFloat64(split_adjusted_cash_amount), 0.), toFloat64(cash_amount))) AS kiasi
        FROM global_markets.stocks_dividends
        WHERE ticker = 'SCHD'
          AND ex_dividend_date >= today() - 1200
          AND ex_dividend_date <= today()
        GROUP BY ex_dividend_date, id
    )
    GROUP BY ex_dividend_date
)
ORDER BY ex_date

Malipo 14 yamo kwenye dirisha hilo. Lililo la karibuni zaidi, la Sep 23, 2026, lilikuwa dola 0.2665 kwa kila hisa, na kiasi kilichofika kwenye akaunti ya Kenya baada ya kuzuiliwa ni dola 0.1866. Umbali kati ya mistari miwili ndio gharama ya kodi, na unakua sambamba na ukubwa wa malipo.

Gawio kwa kila hisa, mwaka hadi mwaka

Mavuno ya leo ni uwiano kati ya gawio na bei, hivyo yanabadilika kila bei inapobadilika. Kuangalia dola halisi zilizolipwa kwa kila hisa kila mwaka kunaondoa athari hiyo na kunaonyesha mwenendo wa malipo yenyewe.

SELECT
    toString(toYear(ex_dividend_date))      AS year,
    round(sumIf(kiasi, ticker = 'VOO'), 3)  AS voo_gawio,
    round(sumIf(kiasi, ticker = 'SPY'), 3)  AS spy_gawio,
    round(sumIf(kiasi, ticker = 'QQQ'), 3)  AS qqq_gawio,
    round(sumIf(kiasi, ticker = 'SCHD'), 3) AS schd_gawio
FROM
(
    SELECT
        ticker,
        id,
        ex_dividend_date,
        max(ifNull(nullIf(toFloat64(split_adjusted_cash_amount), 0.), toFloat64(cash_amount))) AS kiasi
    FROM global_markets.stocks_dividends
    WHERE ticker IN ('VOO', 'SPY', 'QQQ', 'SCHD')
      AND ex_dividend_date >= '2019-01-01'
      AND ex_dividend_date <  '2026-01-01'
    GROUP BY ticker, id, ex_dividend_date
)
GROUP BY year
ORDER BY year

Katika mwaka 2019, VOO ililipa dola 5.571 kwa kila hisa. Kufikia mwaka kamili wa mwisho, 2025, kiasi kilikuwa dola 7.068. SCHD ililipa dola 1.048 kwa kila hisa katika mwaka huohuo, na QQQ dola 2.795. Namba za SCHD zimerekebishwa kwa mgawanyo wa hisa uliotokea mwaka 2024, hivyo miaka yote inasomeka kwa kipimo kimoja cha hisa ya leo.

Mapato ya miaka mitano

Gawio ni sehemu moja tu ya kinachotokea kwa mwekezaji. Sehemu nyingine ni bei ya hisa yenyewe. Jedwali lifuatalo linagawanya mapato ya miaka mitano katika sehemu hizo mbili, kisha linaonyesha jumla baada ya kodi ya gawio kuondolewa.

WITH mwanzo AS
(
    SELECT
        ticker,
        argMin(toFloat64(close), date) AS bei_mwanzo,
        toString(min(date))            AS tarehe_mwanzo
    FROM global_markets.stocks_daily_aggs
    WHERE ticker IN ('VOO', 'SPY', 'QQQ', 'SCHD')
      AND date >= '2020-09-24'
      AND date <  '2020-10-06'
    GROUP BY ticker
),
mwisho AS
(
    SELECT
        ticker,
        argMax(toFloat64(close), date) AS bei_mwisho,
        toString(max(date))            AS tarehe_mwisho
    FROM global_markets.stocks_daily_aggs
    WHERE ticker IN ('VOO', 'SPY', 'QQQ', 'SCHD')
      AND date >= today() - 30
    GROUP BY ticker
),
gawio AS
(
    SELECT
        ticker,
        sum(kiasi) AS jumla_gawio
    FROM
    (
        SELECT
            ticker,
            id,
            max(ifNull(nullIf(toFloat64(split_adjusted_cash_amount), 0.), toFloat64(cash_amount))) AS kiasi
        FROM global_markets.stocks_dividends
        WHERE ticker IN ('VOO', 'SPY', 'QQQ', 'SCHD')
          AND ex_dividend_date >= '2020-09-24'
          AND ex_dividend_date <= today()
        GROUP BY ticker, id
    )
    GROUP BY ticker
)
SELECT
    m.ticker                                                                            AS ticker,
    m.tarehe_mwanzo                                                                     AS tarehe_mwanzo,
    w.tarehe_mwisho                                                                     AS tarehe_mwisho,
    round(100 * (w.bei_mwisho / m.bei_mwanzo - 1), 1)                                   AS bei_pct,
    round(100 * g.jumla_gawio / m.bei_mwanzo, 1)                                        AS gawio_pct,
    round(100 * ((w.bei_mwisho + g.jumla_gawio) / m.bei_mwanzo - 1), 1)                 AS jumla_pct,
    round(100 * ((w.bei_mwisho + 0.70 * g.jumla_gawio) / m.bei_mwanzo - 1), 1)          AS jumla_baada_kodi_pct
FROM mwanzo AS m
INNER JOIN mwisho AS w ON w.ticker = m.ticker
INNER JOIN gawio  AS g ON g.ticker = m.ticker
ORDER BY jumla_pct DESC

Kuanzia 2020-09-24 hadi 2026-09-24, mfuko ulio juu ya orodha ni QQQ, wenye mabadiliko ya bei ya 176.5% na mchango wa gawio wa 5.6%, jumla ya 182.1%. Baada ya kodi ya asilimia 30 kukatwa kwenye sehemu ya gawio pekee, jumla hiyo inasomeka 180.4%. Mwisho wa orodha ni SCHD kwa 117.1%. Umbali kati ya safu mbili za mwisho ndio gharama ya kodi kwa kipindi chote, na unakuwa mkubwa zaidi kwa mfuko wenye gawio kubwa. Hizi ni takwimu za kipindi kilichopita na haziahidi chochote kuhusu kipindi kijacho.

Shilingi, broker, na soko la NSE

Gawio lote hapo juu linalipwa kwa dola. Kiasi cha shilingi unachoona kwenye taarifa yako kinategemea kiwango cha kubadilisha fedha cha broker wako na ada anayotoza kwenye ubadilishaji huo, si mfuko. Mifuko miwili yenye mavuno sawa inaweza kuacha kiasi tofauti cha shilingi kwa wateja wa broker tofauti. Kuhusu soko la ndani, kushikilia hisa moja ya Safaricom au KCB ni kumiliki kampuni moja, wakati mfuko wa index unamiliki orodha nzima ya makampuni kwa wakati mmoja, na hiyo ndiyo tofauti kuu ya hatari kati ya njia hizo mbili.

FAQ

Je, mkazi wa Kenya anaweza kununua VOO au SPY?

Ndiyo, kupitia broker anayefungua akaunti kwa wateja wa nje ya Marekani na kufikisha maagizo kwenye masoko ya Marekani. Unanunua ETF iliyoorodheshwa Marekani kwa dola, na broker anakuomba ujaze fomu W-8BEN inayoonyesha makazi yako ya kikodi.

Kodi ya gawio la Marekani ni kiasi gani kwa mwekezaji wa Kenya?

Ni asilimia 30 ya gawio la kawaida, inayozuiliwa chanzoni kabla pesa hazijafika kwenye akaunti yako. Kiwango hicho hupunguzwa tu pale nchi ina mkataba wa kodi ya mapato na Marekani, na Kenya haina mkataba huo.

Je, faida ya bei nayo inazuiliwa kodi na Marekani?

Kwa kawaida hapana. Marekani haizuii kodi kwenye faida ya bei ya mwekezaji asiye mkazi anapouza hisa au ETF, tofauti na gawio. Wajibu wowote wa kodi ya ndani unabaki chini ya sheria za Kenya.

Kwa nini nisinunue mutual fund ya Marekani badala ya ETF?

Kampuni nyingi za mifuko ya Marekani hazifungui akaunti mpya za mutual fund kwa mkazi asiye Mmarekani. ETF inauzwa kama hisa kwenye soko, hivyo broker yeyote anayekufikisha sokoni anaweza kuinunua kwa niaba yako.

Je, mfuko wa index unalinganishwa na money market fund ya hapa nyumbani?

Hapana, ni vyombo viwili tofauti. Money market fund inashikilia hati fupi za deni kwa shilingi na malipo yake yanafuata riba ya ndani, wakati mfuko wa index unashikilia umiliki wa makampuni kwa dola na thamani yake inapanda na kushuka na bei za hisa.

Kila jedwali hapa lina SQL yake chini yake. Ukitaka kuangalia gawio la ETF nyingine au kipindi kingine, uliza swali hilo kwa lugha ya kawaida kwenye terminal ya Strasmore.