Put/call oranı nasıl hesaplanır

Put/call oranı nedir

Put/call oranı, belirli bir zaman diliminde işlem gören put opsiyonu sözleşmelerinin sayısının, aynı dönemde işlem gören call opsiyonu sözleşmelerinin sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Bir seansta iki yüz elli bin adet put ve beş yüz bin adet call opsiyonu el değiştirirse, oran sıfır virgül elli olur. Göstergeye dair hacim ile açık pozisyon (open interest) karşılaştırması veya hisse senedi ile endeks ayrımı gibi tüm tartışmalar, bu bölme işleminin her iki tarafında nelerin sayıldığına dayanır. Göstergenin temel tanımı için put/call oranı nedir kısmından başlayın. Bu sayfa, söz konusu aritmetik işlemi gerçekleştirmektedir.

Put/call rasyosu formülü, adım adım

Formül iki girdi ve bir işlemden oluşur: işlem gören put opsiyonlarını sayın, işlem gören call opsiyonlarını sayın ve ilkini ikinciye bölün. Put opsiyonu, sahibine dayanak varlığın yüz adet hissesini vade tarihinde veya öncesinde sabit bir kullanım fiyatından satma hakkı veren bir sözleşmedir. Call opsiyonu ise sabit bir fiyattan alma hakkı verir. İşlem hacmi, seans boyunca el değiştiren sözleşmeleri sayar ve bir sonraki açılışta sıfırlanır.

Sayımda hiçbir ağırlıklandırma yapılmaz. Vadeye yakın ve kullanım fiyatından oldukça uzak bir sözleşmedeki bir lotluk işlem, tahtadaki en yoğun işlem gören kullanım fiyatındaki bir lotluk işlemle aynı ağırlığa sahiptir ve hiçbiri riske atılan sermaye büyüklüğüne göre ölçeklendirilmez. Rasyo, bir sözleşme sayısıdır.

Sonucu değiştiren tercih, hangi sözleşmelerin sayılacağıdır. Aşağıdaki panel, bir tam ay boyunca sekiz likit varlık üzerinde aynı aritmetiği uygulamaktadır.

SELECT
    underlying_symbol                 AS symbol,
    sumIf(volume, right_letter = 'P') AS put_volume,
    sumIf(volume, right_letter = 'C') AS call_volume,
    round(toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P'))
        / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C')), 2) AS put_call_ratio
FROM
(
    SELECT
        underlying_symbol,
        volume,
        substring(ticker, length(ticker) - 8, 1) AS right_letter
    FROM global_markets.options_greeks
    WHERE date >= '2026-07-01'
      AND date <  '2026-08-01'
      AND underlying_symbol IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM', 'AAPL', 'MSFT', 'NVDA', 'TSLA', 'KO')
      AND volume > 0
)
GROUP BY symbol
HAVING call_volume > 0 AND put_volume > 0
ORDER BY put_call_ratio DESC

Temmuz 2026 boyunca, IWM sekiz varlık arasında 3.11 put/call oranıyla en yüksek rasyoya, MSFT ise 0.38 ile en düşük rasyoya sahip olmuştur. Tek bir formül, tek bir ay ve piyasada günlük dalgalanma olarak yazılıp çizilenlerden çok daha geniş bir en yüksek ile en düşük varlık arasındaki spread. Kategorisi belirtilmeden verilen bir rasyo neredeyse hiçbir bilgi taşımaz.

İşlem hacmi veya açık pozisyon bazlı

Pay ve payda kısmında iki farklı hesaplama kullanılabilir.

İşlem hacmi versiyonu, ilgili zaman diliminde el değiştiren sözleşmeleri sayar. Bu, her seansta sıfırdan başlayan ve piyasa katılımcılarının o günkü faaliyetlerini yansıtan bir akış ölçüsüdür. Piyasa haberlerinde yer alan tüm manşet oranlar bu hesaplamaya dayanır.

Açık pozisyon versiyonu ise, put opsiyonu açık pozisyon sayısını call opsiyonu açık pozisyon sayısına böler; burada açık pozisyon, henüz kapatılmamış, kullanılmamış veya vadesi dolmamış sözleşme sayısını ifade eder. Bu bir stok ölçüsüdür; günlük faaliyetten ziyade birikmiş pozisyonu gösterir ve yavaş hareket eder. İki mevcut yatırımcı arasında otuz bin put opsiyonunun el değiştirdiği bir seansta, işlem hacmi otuz bin artarken açık pozisyon değişmez. Opsiyon hacmi ile açık pozisyon karşılaştırması bu kayıt tutma sürecini ele alır.

Salı gününü kırk bin put ve elli bin call açık pozisyonu ile kapatan, yani açık pozisyon oranı sıfır virgül seksen olan varsayımsal bir varlık düşünün. Çarşamba günü otuz bin put ve on bin call işlem gördüğünde, işlem hacmi oranı üç virgül sıfır sıfır olur. Her iki rakam da aynı gün aynı opsiyon zincirini tanımlar, aralarında yaklaşık dört kat fark vardır ve her ikisi de doğrudur. Açık pozisyon oranları ayrıca, kullanım fiyatlarını işlem gören sözleşmeler yerine açık sözleşmelerle ağırlıklandıran maksimum zarar (max pain) hesaplamasının temelini oluşturur.

Akış ölçümleri değişkendir. Aşağıda, bir ETF ve bir hisse senedi için aynı ay boyunca kaydedilen günlük işlem hacmi oranları yer almaktadır.

SELECT
    toString(d)                                                 AS session_date,
    concat(formatDateTime(d, '%b '), toString(toDayOfMonth(d))) AS day_label,
    round(toFloat64(sumIf(volume, sym = 'SPY' AND right_letter = 'P'))
        / toFloat64(sumIf(volume, sym = 'SPY' AND right_letter = 'C')), 2)  AS spy_put_call_ratio,
    round(toFloat64(sumIf(volume, sym = 'AAPL' AND right_letter = 'P'))
        / toFloat64(sumIf(volume, sym = 'AAPL' AND right_letter = 'C')), 2) AS aapl_put_call_ratio
FROM
(
    SELECT
        date                                     AS d,
        underlying_symbol                        AS sym,
        volume,
        substring(ticker, length(ticker) - 8, 1) AS right_letter
    FROM global_markets.options_greeks
    WHERE date >= '2026-07-01'
      AND date <  '2026-08-01'
      AND underlying_symbol IN ('SPY', 'AAPL')
      AND volume > 0
)
GROUP BY d
HAVING countIf(sym = 'SPY' AND right_letter = 'C') > 0
   AND countIf(sym = 'AAPL' AND right_letter = 'C') > 0
ORDER BY d

Jul 1 tarihinde, SPY 1.1 oranını kaydederken AAPL için bu oran 0.49 seviyesindeydi. Jul 31 itibarıyla bu değerler sırasıyla 2 ve 0.55 olarak gerçekleşti. 22 seans boyunca günlük veriler dalgalanma gösterdi ve iki seri grafikte farklı seviyelerde seyretti. Seviyeler arasındaki fark, bu iki veriden daha anlamlı olanıdır.

Hisse senedi, endeks, ETP ve toplam: dört Cboe oranı

"Put/call oranı" olarak alıntılanan sayı, bunların birkaçını yayımlayan Cboe günlük piyasa istatistiklerinden gelir. Cboe'nin adlandırdığı kategoriler şöyledir:

• Hisse senedi put/call oranı: bireysel hisse senetleri üzerindeki opsiyonlar.
• Endeks put/call oranı: SPX ve VIX dahil olmak üzere endeksler üzerindeki opsiyonlar.
• Borsa yatırım fonu (ETF) put/call oranı: SPY, QQQ ve IWM'nin yer aldığı ETF'ler üzerindeki opsiyonlar.
• Toplam put/call oranı: tüm kategorilerin toplamı.

Her biri aynı şekilde, kategori içindeki toplam put sayısının toplam call sayısına bölünmesiyle hesaplanır; bu nedenle okumalar yalnızca sepetin içeriğine göre farklılık gösterir. Sepetler birbirinin yerine kullanılamaz.

Endeks opsiyonları, tüm portföyü tek bir işlemle hedge etmek için standart araçtır. Geniş bir hisse senedi portföyü tutan bir fon, buna karşı endeks put opsiyonları satın alır ve endeks call opsiyonları satın almak için eşleşen bir nedeni yoktur. Bu talep tek taraflı gelir ve tamamen endeks kategorisinin pay kısmına yansır. Tekil hisse senedi akışı ise tam tersi bir eğilim taşır; burada bireysel isimlerde call opsiyonu alımı, hacmin büyük ve kalıcı bir kısmını oluşturur. İki kategori, yapısal bir mesele olarak farklı seviyelerde yer alır ve birinden alınan okumanın diğerinin kıyaslama ölçütüyle karşılaştırılması, bu göstergeyle yapılan en yaygın hatadır.

Geniş piyasa ETF'leri, borsa yatırım ürünleri kategorisinde sayılırken endeks opsiyonlarıyla aynı hedge rolünü üstlenir. Aşağıdaki panel, bu ayrımın her iki tarafı için aylık medyanı takip eder.

WITH
    daily AS
    (
        SELECT
            d,
            toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P' AND sym IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')))
                / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C' AND sym IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')))     AS etf_ratio,
            toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P' AND sym NOT IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')))
                / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C' AND sym NOT IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM'))) AS stock_ratio
        FROM
        (
            SELECT
                date                                     AS d,
                underlying_symbol                        AS sym,
                volume,
                substring(ticker, length(ticker) - 8, 1) AS right_letter
            FROM global_markets.options_greeks
            WHERE date >= '2025-08-01'
              AND date <  '2026-08-01'
              AND underlying_symbol IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM', 'AAPL', 'MSFT', 'NVDA', 'TSLA', 'KO')
              AND volume > 0
        )
        GROUP BY d
        HAVING countIf(right_letter = 'C' AND sym IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')) > 0
           AND countIf(right_letter = 'C' AND sym NOT IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')) > 0
    )
SELECT
    toString(toStartOfMonth(d))                AS month,
    formatDateTime(toStartOfMonth(d), '%b %Y') AS month_label,
    round(quantileExact(0.5)(etf_ratio), 2)    AS etf_median_ratio,
    round(quantileExact(0.5)(stock_ratio), 2)  AS stock_median_ratio
FROM daily
GROUP BY month, month_label
ORDER BY month

Panel Aug 2025 ile Jul 2026 arasını kapsar. Her iki uçta da ETF sepetinin medyan günlük oranı 1,0 seviyesinde veya üzerinde seyretmiştir; ilk ayda 1.52 ve son ayda 1.49 seviyesindedir. Tekil hisse senedi sepeti ise grafikteki tüm 12 ay boyunca her iki uçta da 1,0'ın altında kalmıştır; 0.6 ve 0.56. Bu kalıcı fark, bir kıyaslama ölçütünün anlam ifade edebilmesi için neden kendi kategorisini belirtmesi gerektiğinin nedenidir.

Normal bir put/call oranı neyi ifade eder

Normal, tek bir değerden ziyade bir aralığı temsil eder ve bu aralık göstergeden ziyade ait olduğu kategoriye göre belirlenir. Aşağıdaki panel, son on iki aydaki her işlem gününü ele alır ve her sepet için medyan günlük oranı, 10. ve 90. yüzdelik dilim sınırlarıyla birlikte raporlar.

WITH
    daily AS
    (
        SELECT
            d,
            toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P' AND sym IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')))
                / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C' AND sym IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')))     AS etf_ratio,
            toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P' AND sym NOT IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')))
                / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C' AND sym NOT IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM'))) AS stock_ratio,
            toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P'))
                / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C'))                                      AS all_ratio
        FROM
        (
            SELECT
                date                                     AS d,
                underlying_symbol                        AS sym,
                volume,
                substring(ticker, length(ticker) - 8, 1) AS right_letter
            FROM global_markets.options_greeks
            WHERE date >= '2025-08-01'
              AND date <  '2026-08-01'
              AND underlying_symbol IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM', 'AAPL', 'MSFT', 'NVDA', 'TSLA', 'KO')
              AND volume > 0
        )
        GROUP BY d
        HAVING countIf(right_letter = 'C' AND sym IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')) > 0
           AND countIf(right_letter = 'C' AND sym NOT IN ('SPY', 'QQQ', 'IWM')) > 0
    )
SELECT
    p.2                                  AS category,
    round(quantileExact(0.1)(p.3), 2)    AS p10_ratio,
    round(quantileExact(0.5)(p.3), 2)    AS median_ratio,
    round(quantileExact(0.9)(p.3), 2)    AS p90_ratio
FROM
(
    SELECT arrayJoin([
        tuple(1, 'Broad market ETFs', etf_ratio),
        tuple(2, 'Single stocks',     stock_ratio),
        tuple(3, 'All eight names',   all_ratio)
    ]) AS p
    FROM daily
)
GROUP BY p.1, p.2
ORDER BY p.1

Tekil hisse senedi sepeti için medyan seans değeri 0.58 olarak gerçekleşmiş olup, 10. yüzdelik dilim 0.45, 90. yüzdelik dilim ise 0.76 seviyesindedir. Geniş piyasa ETF sepeti dağılım genelinde daha yüksek bir seyir izlemiştir: 1.25 ve 1.86 sınırları arasında 1.54 medyan değeri.

Peki 1,20 yüksek bir değer midir? Tekil hisse senedi sepetine kıyasla 1,20'lik bir işlem, 0.76'ün 90. yüzdelik diliminin üzerinde yer aldığından sıra dışı kabul edilir. ETF sepetine kıyasla ise rutin bir değere yakındır. Yukarıda tanımlanan riskten korunma (hedging) akışlarının yoğunlaştığı endeks kategorisinde ise aynı rakam, farklı bir seviye setiyle değerlendirilmelidir. Tek bir sayı söz konusudur ancak yorumlama başlamadan önce kategorisi kararı belirler.

Bu aralıklar zamanla kayma gösterir. Son on iki ay üzerinden hesaplanan yüzdelik dilimler yalnızca son on iki ayı tanımlar; on yıl önce yazılmış bir makaleden kopyalanan bir referans aralığı ise farklı bir sözleşme yapısına sahip ve sıfır gün vadeli işlemlerin neredeyse hiç bulunmadığı bir piyasayı anlatır. Yüzdelik dilimleri güncel bir pencere üzerinden yeniden hesaplamak, bir okumayı yüksek veya düşük olarak nitelendirmenin tek dürüst yoludur.

Yorumlama, hesaplamadan ayrı bir süreçtir. Yüksek bir okuma, bazıları tarafından düşüş yönlü bir pozisyonlanma, karşıt yatırımcılar tarafından ise aşırı kalabalık bir hedge olarak değerlendirilir; yüksek bir put/call oranının yükseliş sinyali olup olmadığı konusu bu tartışmayı kapsamlı bir şekilde ele almaktadır.

Neden yirmi bir günlük hareketli ortalama

Tek bir seansın oranı, gürültülü bir serinin küçük bir örneklemidir; bu nedenle yayınlanan versiyon genellikle düzleştirilir. Yaygın uygulama, yaklaşık bir işlem ayına denk gelen yirmi bir seanslık hareketli ortalamadır: Son yirmi bir günlük oran toplanır, yirmi bire bölünür ve pencere her seansta bir adım ileri kaydırılır. On ve elli seanslık versiyonlar da mevcuttur; seçilen uzunluk, tek bir günlük ani hareketin ne kadarının korunacağını belirler.

İki detayı bilmekte fayda vardır. Yirmi bir günlük oranın ortalamasını almak, bir aylık put hacmini bir aylık call hacmine bölmekle aynı aritmetik değildir; ilki her seansı eşit ağırlıklandırırken, ikincisi yoğun seanslara daha fazla ağırlık verir. Ayrıca, uç noktadaki düzleştirilmiş bir okuma bir aylık seanslar boyunca oluşturulduğu için, o uç noktadan yavaşça uzaklaşır.

WITH
    daily AS
    (
        SELECT
            d,
            toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'P'))
                / toFloat64(sumIf(volume, right_letter = 'C')) AS raw_ratio
        FROM
        (
            SELECT
                date                                     AS d,
                volume,
                substring(ticker, length(ticker) - 8, 1) AS right_letter
            FROM global_markets.options_greeks
            WHERE date >= '2026-01-02'
              AND date <  '2026-08-01'
              AND underlying_symbol IN ('AAPL', 'MSFT', 'NVDA', 'TSLA', 'KO')
              AND volume > 0
        )
        GROUP BY d
        HAVING countIf(right_letter = 'C') > 0
    )
SELECT
    session_date,
    day_label,
    daily_ratio,
    ma21_ratio
FROM
(
    SELECT
        d,
        toString(d)                                                 AS session_date,
        concat(formatDateTime(d, '%b '), toString(toDayOfMonth(d))) AS day_label,
        round(raw_ratio, 2)                                         AS daily_ratio,
        round(avg(raw_ratio) OVER (ORDER BY d ROWS BETWEEN 20 PRECEDING AND CURRENT ROW), 2) AS ma21_ratio
    FROM daily
)
WHERE d >= '2026-04-01'
ORDER BY d

Tırtıklı çizgi tekil hisse senedi sepeti için günlük oranı, düz çizgi ise yirmi bir seanslık ortalamasını gösterir. Gösterilen ilk seansta, Apr 1, günlük işlem 1.04 seviyesindeyken düzleştirilmiş değer 0.81 idi. Jul 31 tarihinde ise bu ikili 0.56 ve 0.58 olarak kaydedildi. 84 seans boyunca ortalama, ham serinin katettiği mesafenin yalnızca bir kısmını kateder; düzleştirilmiş rakamı referans almanın temel amacı da budur.

SSS

Put/call oranı nasıl hesaplanır?

Aynı zaman dilimi içindeki put opsiyonu sözleşme sayısını, call opsiyonu sözleşme sayısına bölün. Yayınlanan verilerin çoğu seans hacmini kullandığından, 0,65'lik bir değer, her yüz call opsiyonuna karşılık altmış beş put opsiyonunun işlem gördüğü anlamına gelir. Açık pozisyon (open interest) versiyonu ise işlem gören sözleşmeler yerine piyasadaki mevcut sözleşmeleri kullanır ve farklı bir soruya yanıt verir.

1'in üzerindeki bir put/call oranı yüksek midir?

Bu, kategoriye bağlıdır. Yukarıdaki panellerde yer alan tekil hisse senedi sepeti için günlük değerlerin doksanıncı yüzdelik dilimi 0.76 seviyesindedir; dolayısıyla bu seviyenin üzerindeki gerçekleşmeler nadirdir. Portföy riskten korunma işlemlerinin put tarafında yoğunlaştığı geniş piyasa ETF'leri ve endeks opsiyonlarında ise 1 civarı ve üzerindeki değerler olağandır.

Hacim ve açık pozisyon put/call oranı arasındaki fark nedir?

Hacim, seans boyunca işlem gören sözleşmeleri sayar ve her sabah sıfırlanır. Açık pozisyon ise açık kalan ve günden güne devreden sözleşmeleri sayar. Hacim bazlı oran tek bir seans içinde iki katına çıkabilirken, açık pozisyon bazlı oran yüzde birkaç oranında değişir; bu nedenle ikisi aynı gün içinde genellikle farklı yönlere işaret eder.

Finans basını hangi put/call oranını referans alır?

Genellikle Cboe hisse senedi put/call oranı veya toplam put/call oranı referans alınır; bu veriler de çoğunlukla ham günlük gerçekleşmeler yerine yirmi bir seanslık hareketli ortalama olarak sunulur. Dört Cboe kategorisi farklı seviyelerde seyrettiğinden, kategorisi belirtilmeyen bir rakam herhangi bir kıyaslama ölçütüyle karşılaştırılamaz.

Bu sayfadaki her panel, veriyi üreten SQL koduyla birlikte sunulmaktadır; böylece her hesaplama satır satır kontrol edilebilir. Aynı aritmetik işlemi farklı bir varlık veya daha uzun bir zaman dilimi için uygulamak isterseniz, Strasmore terminali üzerinden yalın bir dille talep oluşturabilirsiniz.